Το δικαίωμα αποζημίωσης από πρόδηλο σφάλμα δικαστικού λειτουργού – Η ιστορική απόφαση ΣτΕ 1279/2026

Γράφει ο δικηγόρος Αντώνης Αργυρός

«Ήρθε δικαιοσύνη στο τέλος…»[1]

1. Ο θεσμός της αστικής ευθύνης του Δημοσίου, αποτελεί θεμέλιο της Αρχής της Νομιμότητας και του Κράτους Δικαίου (ΣτΕ 95/2017). Όπως κρίθηκε με την 1501/2014 Απόφαση του ΣτΕ, το Σύνταγμα, δεν ανέχεται να παραμένουν αναποζημίωτες ζημίες που κάποιος υφίσταται από ενέργειες οποιουδήποτε κρατικού οργάνου, μέχρις ότου ο νομοθέτης ρυθμίσει ειδικώς την ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, το άρθρο 105 Εισ.Ν.Α.Κ. έχει ανάλογη εφαρμογή σε περίπτωση προκλήσεως ζημίας από πράξεις των οργάνων αυτών η οποία μπορεί να αποδοθεί σε πρόδηλο σφάλμα τους. Η απόφαση ΟλΣτΕ 1501/2014, αναγνώρισε ως συνταγματικό έρεισμα της αστικής ευθύνης του Δημοσίου από νόμιμες πράξεις των οργάνων του, την διάταξη της § 5 του άρθρου 4 Συντάγματος όπως έκριναν μεταξύ άλλων και οι Αποφάσεις, ΣτΕ 622/2021,3783/2014και 980/2002.Με τις αποφάσεις ΣτΕ 799-803/2021 και με την απόφαση 800/2021 του Συμβουλίου της Επικρατείας στην υπόθεση Ζουμπουλίδη[2] ανετράπη η προγενέστερη νομολογιακή γραμμή του ΣτΕ, με την οποία γινόταν δεκτή η θεμελίωση ευθύνης του Δημοσίου από πρόδηλο σφάλμα των δικαστικών οργάνων, εφαρμόζοντας κατ’ αναλογία το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ μέχρι τη θέσπιση σχετικής ειδικής νομοθεσίας. Τέτοια νομοθετική παρέμβαση εξαγγέλθηκε αλλά δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ μέχρι σήμερα.
2. Τεράστιο ζήτημα[3] εφαρμογής του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) κατοχυρώνει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και στη χρηστή απονομή της δικαιοσύνης είχε ανακύψει με τις 799-803/2021 αποφάσεις του ΣτΕ (λόγω της κρίσεως τους για μη δυνατότητα για την επίλυση δικαστικά των σχετικών διαφορών, από πρόδηλο σφάλμα δικαστικού λειτουργού, η δε ζημία δεν μπορούσε να αποκατασταθεί, οι δε σχετικές αξιώσεις δεν ήταν δικαστικώς επιδιώξιμες».(!!!) ).Η απόφαση 800 /2021 ΣτΕ κρίθηκε με την ιστορική Απόφαση του ΕΔΔΑ ΖΟΥΜΠΟΥΛΊΔΗΣ κατά ΕΛΛΆΔΑΣ (No. 3) (57246/21. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι σύμφωνα με άρθρο 6 παρ 1 της ΕΣΔΑ, δεν μπορεί να εμποδιστεί η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως κατά τις διατάξεις των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ, υφιστάμενης αστικής ευθύνης του δημοσίου, από πράξεις των οργάνων του Κράτους και μάλιστα της δικαστικής λειτουργίας (βλ. ΣτΕ 2168/2016 επταμ., 48/2016 επταμ., 1330/2016).και τη ρητή αναγνώριση της ευθύνης του Δημοσίου από ζημιογόνες πράξεις των οργάνων του και των οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, όχι μόνο παράνομες, όπως προβλέπει η διάταξη του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, αλλά και νόμιμες[4].

3.Ηδη το ΣτΕ επελήφθη εκ νέου της υποθέσεως έγινε δεκτή αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της 800/2021 απόφασης της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, κατόπιν εκδόσεως της από 4.6.2024 καταδικαστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας (Νο. 3), εξαφανίστηκε η 800/2021 απόφαση της Ολομελείας, εκδικάστηκε εκ νέου η αίτηση αναιρέσεως.Το ΣτΕ έκρινε όπως αναφέρει στο από 9.9.26 δελτίο Τύπου:” Με την 1279/2026 απόφαση της Ολομελείας έγινε δεκτό ότι κατά την έννοια της ανωτέρω απόφασης του ΕΔΔΑ, προκειμένου να αρθεί η παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ που διαγνώστηκε με αυτήν, σύμφωνα και με την υποχρέωση συμμορφώσεως προς οριστική απόφαση του ΕΔΔΑ, η υπόθεση του αναιρεσείοντος πρέπει να κριθεί με βάση την ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 4 παρ. 5 του Συντάγματος και 105 του ΕισΝΑΚ, καθώς και τη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων που δέχθηκε το Δικαστήριο στη ΣτΕ 1501/2014 Ολομ., την ερμηνεία δηλαδή των ως άνω διατάξεων και τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων πριν από τη μεταστροφή της νομολογίας με τη ΣτΕ 800/2021 Ολομ., η οποία (μεταστροφή) κρίθηκε από το ΕΔΔΑ ότι απέκλειε την πρόσβαση του αναιρεσείοντος σε δικαστήριο κατά παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (με μειοψηφία ενός μέλους).”

4. Η διάταξη του 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα αναφέρεται στα όργανα του κράτους, όπως αυτά προσδιορίζονται στο άρθρο 26 Συντάγματος, δεν αναφέρεται ευθέως σε ζημιογόνες πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, διότι ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση λόγω απλώς εσφαλμένης ερμηνείας του νόμου ή απλώς εσφαλμένης εκτίμησης των πραγμάτων από δικαστικό λειτουργό δεν είναι συμβατή με την φύση του δικαστικού έργου, ως εκ της οποίας το Σύνταγμα εγγυάται στον δικαστικό λειτουργό την λειτουργική και προσωπική ανεξαρτησία του (άρθρα 87 παρ. 1 και 93 παρ. 4 Σ.) Ενόψει όμως της φύσης του δικαστικού έργου, μετά την 1501/2014 και ήδη την1279/2026 απόφαση της ΟλΣτΕ μόνο πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού επισύρει ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση (βλ. ΣτΕ 2168/2016 επταμ., 48/ 2016 επταμ.,1330/2016).

5.Ήδη μετα την1279/2026  απόφαση της ΟλΣτΕ  και μετα την Απόφαση ΕΔ ΔΑ: «Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδος» (04.06.2024) και , ενόψει της προηγούμενης νομολογίας του ΣτΕ(1501/2014 για την αστική ευθύνη του Δημοσίου από πράξεις των δικαστικών οργάνων είναι δυνατή η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ κατά του Ελληνικού δημοσίου για πρόδηλο σφάλμα δικαστικού λειτουργού. Ο πρόδηλος δε χαρακτήρας του σφάλματος της κρίσης οργάνου της δικαστικής λειτουργίας προκύπτει από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περίπτωσης βάσει των οποίων η δικαστική πλάνη καθίσταται συγγνωστή ή ασύγγνωστη (ΣτΕ 1501/2014 Ολομ.,1330/2016). Η μη επίκληση στο δικόγραφο της αγωγής προδήλου σφάλματος του δικαστικού λειτουργού(Βλ ΣτΕ 1607/2016 ή μη απόδειξη τέτοιου προδήλου σφάλματος δεν θεμελιώνεται αδικοπρακτική ευθύνη του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, κατ’ άρθρο 105 Εισ.Ν.Α.Κ., η δε κρινόμενη αγωγή πρέπει να απορριφθεί.(Δ. Πρωτ Αθηνών 3350/2019).

Με αυτό τον τρόπο επιβεβαιώνεται ότι: «Η λογοδοσία είναι πλέον το κύριο θέμα της δημοκρατίας και κυρίως της Δικαιοσύνης»[5].

« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να  ανέλεγκτος»

[1] Βλ Αντώνης Αργυρός «Αστική Ευθύνη του Δημοσίου, Το Δικαίωμα Αποζημίωσης» Νομική Βιβλιοθήκη, 2023 β έκδοση, όπου το ζήτημα αναλύεται διεξοδικά και επισημαίνεται  ότι αυτό θα λυθεί  με απόφαση του ΕΔΔΑ.

[2] Δικηγόρος η κ Σκορδάκη Β.

[3]  Το δικαίωμα αποζημιώσεως για παράνομες πράξεις των οργάνων του Κράτους, πρόκειται για συστατικό του πυρήνα του Κράτους Δικαίου και της Δημοκρατίας και συμβάλλει στην αποτροπή της αυθαιρεσίας κάθε εξουσίας.

[4] ΣτΕ 1038/2006 7μ., 3089/2009 7μ., 1629/2014 7μ., κατά τις οποίες προκύπτει αστική ευθύνη του Δημοσίου από την από μέρους της πολιτείας νομοθέτηση με τα αρμόδια όργανα αυτής ή από την παράλειψη των οργάνων αυτών να νομοθετήσουν, όταν από την νομοθέτηση ή την παράλειψή της γεννάται αντίθεση προς κανόνες δικαίου υπέρτερης τυπικής ισχύος και Βλ. ΣτΕ 1141/1999, ΝοΒ 49/2001. 110.

[5]. Βλ. Μιχ. Πικραμένος Πρόεδρος του ΣτΕ, Καθηγητής του Δικαίου, έχει συγγράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο: «Η λογοδοσία των δικαστών στη δημοκρατία. Η δημόσια εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη», εκδ. ΕΥΡΑΣΙΑ.