* Αντώνης Π. Αργυρός, Δικηγόρος
1. Ο χρόνος για τις προσεχείς βουλευτικές εκλογές λιγοστεύει κι έτσι μειώνεται και ο χρόνος για τη δυνατότητα Συνταγματικής Αναθεώρησης σύμφωνα με τους ορισμούς των άρθρου 110 παρ. 2: «H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Bουλής που λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.»
2. Πρέπει να επισημάνω ότι στη συζήτηση για την Αναθεώρηση οι δικαστές του Συμβουλίου της Επικρατείας συνέστησαν ομάδες εργασίας και στη συνέχεια κατέθεσαν τις προτάσεις τους για την ανάγκη αναθεώρησης ή μη οκτώ άρθρων του Συντάγματος (88, 99, 90, 91, 93, 94, 95 και 100) που αφορούν τη Δικαιοσύνη. Η βαρυσήμαντη αυτή πρόταση (με την οποία μπορεί κανείς να διαφωνεί σε επιμέρους ζητήματα) δεν είδαμε να παίρνει την αναγκαία και επιβεβλημένη δημοσιότητα στον Ελληνικό λαό από τα ΜΜΕ και την επιστημονική κοινότητα (ενδεχομένως γιατί δεν κοινοποιήθηκε από το δικαστήριο στο σύνολό της). Με έξι αποφάσεις της Διοικητικής Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, το Ανώτατο Δικαστήριο λέει –μεταξύ άλλων– «όχι» στην αύξηση του ορίου ηλικίας αφυπηρέτησης των δικαστών, τη διατήρηση του ισχύοντος συστήματος διάχυτου και παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων, είναι αρνητικό στο ενδεχόμενο ίδρυσης Συνταγματικού Δικαστηρίου, ενώ κρίνει πως ο τρόπος επιλογής της ηγεσίας των δικαστηρίων δεν χρειάζεται να αλλάξει.
3. Η πολυεπίπεδη εθνική κρίση(2009-2019) είναι αδιάψευστος μάρτυρας της αποτυχίας σε πολλά κρίσιμα εθνικά ζητήματα, αλλά και ταυτόχρονα η ραγδαία μεταβολή των συνθηκών από την τελευταία αναθεώρηση, αλλά και του διεθνούς περιβάλλοντος. Βέβαια η κρίση δεν είναι προϊόν των ατελειών του Συντάγματος. Κάθε άλλο μάλιστα, οφείλεται σε αρκετές περιπτώσεις στην μη τήρηση των συνταγματικών διατάξεων και των κειμένων νόμων. Ο τόπος χρειάζεται ένα Σύνταγμα αντάξιο της Ιστορίας του και χρήσιμο για την αντιμετώπιση των δυσκολιών των καιρών, της γήρανσης του πληθυσμού και πολλών νέων πραγματικοτήτων που έχουν ενσκήψει και έχουν μεταβάλει δραστικά και δραματικά ενίοτε το περιβάλλον σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο. Αλλά πριν απ’ όλα χρειάζεται απ’ όλους και κυρίως από εκείνους που ορκίσθηκαν πίστη στο Σύνταγμα, πιστή και απαρέγκλιτη τήρηση των εκάστοτε Συνταγματικών διατάξεων και των νόμων του Κράτους. Το Σύνταγμα χρειάζεται μια συνεκτική αναθεώρηση που θα αντιμετωπίσει τις παθογένειες του συστήματος και θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της νέας εποχής και ιδίως της κλιματικής αλλαγής, της ανατροπής της παγκόσμιας ισορροπίας, την πρόοδο της επιστήμης, της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και της επιχειρηματικής καινοτομίας, την ανάγκη διατήρησης ορισμένων πλευρών της παράδοσης και την εναρμόνισή τους με την ελληνική ιστορία και παράδοση, τις συγκλονιστικές μεταβολές στις σχέσεις των ανθρώπων, τη ραγδαία επέκταση της δημοκρατίας, αλλά και τις νέες απειλές που υφίσταται καθημερινά η Ελλάδα.
Χαρακτηριστικά του νέου συντάγματος πρέπει να είναι η αμοιβαία λογοδοσία όλων των εξουσιών και η αξιοκρατία και η διαφάνεια λειτουργίας του πολιτεύματος. Κανείς απολύτως δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι υπεράνω του νόμου και κανείς δεν θα μπορεί να μένει ατιμώρητος (Βλ. ΕΔΔΑ, Μπακογιάννη κατά Ελλάδος, Συγγελίδης κατά Ελλάδος). Ακόμα το Σύνταγμα δεν ανέχεται να παραμένουν αναποζημίωτες ζημίες που κάποιος υφίσταται από ενέργειες οποιουδήποτε κρατικού οργάνου (βλ. ΕΔΔΑ, Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδος), την παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητος (ΕΔΔΑ, Achtypi κατά Ελλάδος),την καταδίκη από το ΕΔΔΑ ένεκα έλλειψης αποτελεσματικής ένδικης προστασίας σε περίπτωση υπερβολικής διάρκειας αστικών διαδικασιών (Vervele κατά Ελλάδος).
4. Ελπίζω και εύχομαι να υπάρξει πνεύμα ενότητας και καταλλαγής για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα, έτσι ώστε επιτέλους να αναθεωρηθούν διατάξεις όπως ενδεικτικά των άρθρων: 16 (Παιδεία, τέχνη, επιστήμη), 86 (Δίωξη κατά μελών της Κυβέρνησης, Ειδικό Δικαστήριο), 74 (Διαδικασία εισαγωγής για συζήτηση νομοσχεδίων και προτάσεων νόμων), 62 (Ακαταδίωκτο των βουλευτών).
Σε κάθε περίπτωση, η Αναθεώρηση πρέπει να γίνει για τη θεραπεία των σοβαρών προβλημάτων που έχουν ανακύψει και έχουν οδηγήσει στην τρομακτική κρίση που όλοι βιώνουμε και σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να οδηγήσει στην επιβεβαίωση ή καθιέρωση δυσμενών ρυθμίσεων που αφορούν τη δημοσιονομική-υγειονομική κρίση και λειτουργούν μέσα στο πλαίσιο των εξαιρετικών συνθηκών που διέρχεται ο τόπος και πρέπει να έχει αποκλειστικό σκοπό τη διεύρυνση και όχι τη συρρίκνωση ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Η Αναθεώρηση δεν επιτρέπεται, ούτε μπορεί να γίνει, για να οδηγηθούμε τελικά σε θεσμική οπισθοδρόμηση ή και «εκτροπή» του νομικού μας πολιτισμού.
Η δημοσιονομική-υγειονομική κρίση απεκάλυψε πλήρως την επιτακτική ανάγκη για την αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος μέσω μιας νέας ουσιαστικής και δραστικής συνταγματικής Αναθεωρήσεως.
Η αναθεώρηση του Συντάγματος, κορυφαία θεσμική κοινοβουλευτική διαδικασία, απαιτεί ευρεία διακομματική συναίνεση που δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Μια πιθανή αποτυχία της αναθεώρησης δημιουργεί τη βεβαιότητα της εθνικής απογοήτευσης για ένα νέο εθνικό ξεκίνημα με στόχο τη στερέωση και εμβάθυνση του δημοκρατικού οικοδομήματος της Πολιτείας μας.
