Νέο Κληρονομικό Δίκαιο στην Ελλάδα: Τι αλλάζει οριστικά σε κληρονομιές και μεταβιβάσεις

Γράφει ο Δικηγόρος, Πολιτικός Επιστήμων – Διεθνολόγος Θωμάς Τσιούκης

---

Σημαντικές αλλαγές έρχονται στο Κληρονομικό Δίκαιο στην Ελλάδα, μέσα από μια ευρεία μεταρρύθμιση του Αστικού Κώδικα, η οποία επιχειρεί να εκσυγχρονίσει ένα θεσμικό πλαίσιο που παρέμενε σχεδόν αμετάβλητο για δεκαετίες. Οι νέες ρυθμίσεις στοχεύουν στη μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, στη μείωση των συγκρούσεων μεταξύ κληρονόμων και στη διευκόλυνση των μεταβιβάσεων περιουσίας, ιδίως ακινήτων και επιχειρήσεων.

Μία από τις πιο καθοριστικές αλλαγές αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του αποβιώσαντος. Πλέον, η ευθύνη τους περιορίζεται στην ίδια την κληρονομική περιουσία, χωρίς να απειλείται η προσωπική τους περιουσία. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστεί το φαινόμενο της μαζικής αποποίησης κληρονομιών, που τα τελευταία χρόνια είχε λάβει μεγάλες διαστάσεις, αφήνοντας ακίνητα και περιουσιακά στοιχεία σε νομική εκκρεμότητα.

Το νέο πλαίσιο εισάγει θεσμούς που μέχρι σήμερα δεν προβλέπονταν στο ελληνικό δίκαιο, όπως οι κληρονομικές συμβάσεις και οι κοινές διαθήκες. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν στον διαθέτη να οργανώνει εκ των προτέρων τη διαδοχή της περιουσίας του, σε συμφωνία με τους μελλοντικούς κληρονόμους, μειώνοντας τις πιθανότητες αμφισβητήσεων και δικαστικών διαφορών. Παράλληλα, ενισχύεται η ψηφιοποίηση των διαδικασιών, με ηλεκτρονική καταγραφή και ταχύτερη δημοσίευση των διαθηκών.

Επανακαθορίζεται και το καθεστώς της νόμιμης μοίρας, δηλαδή του ελάχιστου ποσοστού που υποχρεωτικά κληρονομούν συγκεκριμένοι συγγενείς. Οι νέες ρυθμίσεις ενισχύουν τη θέση του επιζώντος συζύγου, ιδίως όταν υπάρχουν τέκνα, με στόχο την καλύτερη προστασία της οικογενειακής συνοχής και την αποφυγή υπερβολικού κατακερματισμού της περιουσίας.

Για πρώτη φορά προβλέπεται η δυνατότητα κληρονομικών δικαιωμάτων για συντρόφους που δεν έχουν τελέσει γάμο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις σταθερής και μακροχρόνιας συμβίωσης. Η ρύθμιση αυτή αντανακλά τις κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων ετών και προσαρμόζει το δίκαιο στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής ζωής.

Οι ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να ισχύουν, ωστόσο ενισχύονται οι δικλίδες ασφαλείας για την αυθεντικότητά τους, ώστε να περιοριστούν φαινόμενα απάτης ή καταχρηστικών παρεμβάσεων. Στόχος είναι η προστασία της πραγματικής βούλησης του διαθέτη και η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων από μακροχρόνιες κληρονομικές διαμάχες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διευκόλυνση της μεταβίβασης ακινήτων και οικογενειακών επιχειρήσεων. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει πιο ευέλικτες ρυθμίσεις διαδοχής, συμβάλλοντας στη συνέχιση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και στην καλύτερη αξιοποίηση της περιουσίας μεταξύ των γενεών.