Μια σημαντική απόφαση εξέδωσε πρόσφατα ο Άρειος Πάγος, αποσαφηνίζοντας δύο κρίσιμα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν συχνά κατά την ακροαματική διαδικασία: την ακριβή εφαρμογή των διατάξεων για το ποινικό μητρώο κατηγορουμένων που έχουν συμπληρώσει το 80ό έτος της ηλικίας τους, καθώς και τις αυστηρές προϋποθέσεις υπό τις οποίες αναγνωρίζεται η ελαφρυντική περίσταση της ειλικρινούς μετάνοιας.
Η υπόθεση έφτασε στο ανώτατο δικαστήριο μετά από αίτηση αναίρεσης ενός κατηγορούμενου που είχε καταδικαστεί σε δεύτερο βαθμό για το αδίκημα της μη έγκαιρης καταβολής εργοδοτικών και εργατικών εισφορών. Ο κατηγορούμενος ζήτησε την ακύρωση της καταδικαστικής απόφασης, προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ότι το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του το λευκό ποινικό μητρώο του και απέρριψε εσφαλμένα τους αυτοτελείς ισχυρισμούς του για τη μείωση της ποινής.
Ποινικό μητρώο 80χρονων κατηγορούμενων: Τι ισχύει
Το πρώτο ζήτημα αφορά το άρθρο 573 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, το οποίο ρυθμίζει τι γίνεται με το ποινικό μητρώο. Ο νόμος ορίζει ότι οι παλιές καταδίκες παύουν να ισχύουν και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον κάποιου, μόλις αυτός συμπληρώσει το 80ό έτος της ηλικίας του. Μάλιστα, οι αρμόδιες υπηρεσίες υποχρεούνται κάθε έξι μήνες να σβήνουν αυτές τις εγγραφές από το ηλεκτρονικό σύστημα και να καταστρέφουν τα παλιά δελτία με εντολή εισαγγελέα.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο κατηγορούμενος είχε ήδη κλείσει τα 80 και το ποινικό του μητρώο ήταν καθαρό. Ο ίδιος παραπονέθηκε ότι η δίκη έπρεπε να ακυρωθεί επειδή το δικαστήριο δεν διάβασε το δελτίο ποινικού του μητρώου, το οποίο ήθελε να χρησιμοποιήσει για να αποδείξει ότι δεν είχε προηγούμενες καταδίκες και να λάβει ελαφρυντικό. Ο Άρειος Πάγος απέρριψε τον ισχυρισμό του. Εξήγησε ότι ο νόμος απαγορεύει τη χρήση του μητρώου των 80χρονων αποκλειστικά για να τους προστατεύσει από παλιές καταδίκες. Αν ο κατηγορούμενος έχει λευκό μητρώο και ζητήσει ο ίδιος την ανάγνωσή του για να βοηθήσει την υπεράσπισή του, αυτό επιτρέπεται. Εφόσον, λοιπόν, το δικαστήριο δεν χρησιμοποίησε το μητρώο του επιβαρυντικά, δεν υπήρξε καμία ακυρότητα στη δίκη.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο σκεπτικό της απόφασης: «Η απαγόρευση, ωστόσο, του προαναφερόμενου άρθρου 573 ΚΠΔ δεν εμποδίζει τον κατηγορούμενο να ζητήσει ο ίδιος την ανάγνωση του δελτίου ποινικού μητρώου, προκειμένου να αξιοποιήσει υπέρ αυτού την ανυπαρξία προηγούμενων καταδικών του, όπως, για να ζητήσει την αναγνώριση ελαφρυντικής περίστασης».
Το ελαφρυντικό της ειλικρινούς μετάνοιας
Το δεύτερο σκέλος της απόφασης αφορά το ελαφρυντικό της ειλικρινούς μετάνοιας (άρθρο 84 παρ. 2δ του Ποινικού Κώδικα). Ο κατηγορούμενος αιτήθηκε τη μείωση της ποινής του, δηλώνοντας ότι «έχει ξεκινήσει διεργασίες» για να ενταχθεί σε διαδικασία ρύθμισης των οφειλών και ότι «καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια» ώστε να αποπληρώσει το μεγαλύτερο μέρος τους.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της δίκης, οι ισχυρισμοί αυτοί δεν έπεισαν καθώς υπάλληλος του ΕΦΚΑ, που κατέθεσε ως μάρτυρας, βεβαίωσε ότι το χρέος παρέμενε ολόκληρο και ότι η επιχείρηση δεν είχε κάνει καμία απολύτως ρύθμιση ή πληρωμή.
Ο Άρειος Πάγος επικύρωσε την απόρριψη του ελαφρυντικού, κρίνοντας ότι οι ισχυρισμοί του κατηγορουμένου ήταν αόριστοι και δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα. Στο σκεπτικό της απόφασης υπογραμμίζεται με σαφήνεια: «Πρέπει η μεταμέλεια του υπαίτιου, όχι μόνο να είναι ειλικρινής, αλλά και να εκδηλώνεται εμπράκτως, δηλαδή να συνδυάζεται με συγκεκριμένα περιστατικά, τα οποία δείχνουν ότι αυτός μεταμελήθηκε και για το λόγο αυτό ζήτησε ειλικρινά και όχι προσχηματικά να άρει ή να μειώσει τις συνέπειες της πράξης του, χωρίς να αρκεί η απλή έκφραση συγγνώμης».
